Najlepsza alternatywa – Biuletyn e-rachunkowość

Mediacja jest dobrowolnym i poufnym procesem dochodzenia do rozwiązania sporu. Prowadzona jest w obecności osoby neutralnej, zwanej mediatorem.

Na gruncie prawa polskiego mediacja jest instytucją stosunkowo młodą - do postępowania karnego bowiem ustawodawca zdecydował się ją wprowadzić w 1997 r., natomiast do postępowania cywilnego dopiero w 2005 r.

W mediach coraz częściej podkreśla się zalety tego rozwiązania - niemniej jednak nie cieszy się ono szczególnym zainteresowaniem i poparciem społeczeństwa. A to duży błąd.

Tradycyjną metodę rozstrzygania sporów w Polsce - której podstawą jest sędzia w todze i sala sądowa - należy ocenić krytycznie. Dlaczego? System bowiem jest niewydolny. Niewyobrażalna liczba spraw, których wciąż przybywa, "wieczny" czas oczekiwania na wydanie wyroku oraz koszty procesu przyprawiające o zawrót głowy. A i to nie wszystko - wyrok należy jeszcze wykonać.

Tymczasem zalety mediacji - w porównaniu z cywilnym procesowaniem się przed sądem państwowym są wprost "miażdżące". Zacznijmy od kosztów.

Jest taniej

Mediację można prowadzić albo na podstawie umowy o mediację - wówczas strony same ustalają koszty, albo na skutek skierowania do sądu w toku postępowania sądowego.

W tym drugim przypadku wynagrodzenie mediatora wynosi 1 proc. wartości przedmiotu sporu, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 1 tys. zł. W przypadku gdy nie da się ustalić wartości przedmiotu sporu lub sprawa dotyczy praw niemajątkowych, wynagrodzenie mediatora za pierwsze posiedzenie mediacyjne wynosi 60 zł, natomiast za każde kolejne 25 zł. Zwrotowi podlegają udokumentowane wydatki mediatora, takie jak przejazdy, zawiadomienia stron (listy polecone) oraz wynajem pomieszczeń, w wysokości nieprzekraczającej 50 zł za jedno posiedzenie. Dla przykładu - przy wartości przedmiotu sporu w wysokości 10 tys. zł, cały koszt postępowania mediacyjnego zamknie się w granicach 170 zł, tymczasem w postępowaniu sądowym sam wpis od kwoty 10 tys. zł (5 proc.) wyniesie ponad trzy razy tyle - nie licząc kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnych kosztów egzekucyjnych i zastępstwa procesowego w postępowaniu egzekucyjnym.

Pamiętajmy, że jeśli w postępowaniu mediacyjnym zostanie zawarta ugoda, sąd zwraca 3/4 uiszczonego wpisu sądowego, dlatego tym bardziej powodowi powinno zależeć na ugodowym rozwiązaniu sporu.

Pierwszoplanową rolę w biznesie odgrywa czas. To fakt niepodważalny - zwłaszcza gdy chodzi o regulowanie należności pieniężnych. Według danych Banku Światowego - w Polsce czas trwania procedury dochodzenia roszczeń kontraktowych zajmuje średnio tysiąc dni, czyli 142 tygodnie! W statystykach lepiej od nas wypada m.in. Syria - 672 dni, Liban - 721 dni i Kongo - 909 dni. Zajmujemy szóste miejsce od końca na ok. 140 zbadanych państw. W Tunezji taka procedura zajmuje raptem 27 dni, w Holandii 48, a w Belgii 112.

Tymczasem alternatywne postępowanie mediacyjne pozwala stronom wypracować porozumienie w ciągu zaledwie 30 dni - tyle bowiem przeznacza sąd, przy czym strony mogą wnioskować o wydłużenie tego okresu. Wyraźnie widać, że rozwiązanie sporu może nastąpić w ciągu czterech a nie 142 tygodni - co daje ogromną oszczędność czasu i pieniędzy.

Bardziej przyjazna dla uczestnika

Mediacja to również korzyści z psychologicznego punktu widzenia. Instytucja ta jest bardziej przyjazna dla uczestnika, ponieważ mniej stresuje niż sformalizowana procedura w sądzie. Z uwagi na to, że jest procedurą poufną, pozwala uniknąć roztrząsania kwestii intymnych.

W przypadku gdy strony wypracują wspólną płaszczyznę i ugodę - odczują większą satysfakcję osobistą, wzrośnie wzajemny szacunek i zrozumienie wspólnych potrzeb. To zaś rokuje na przyszłość lepszą jakością kontaktów biznesowych, rodzinnych lub międzyludzkich.

Pomijam oczywiście patologiczne sytuacje w postaci pieniactwa procesowego, gdy dana osoba musi znaleźć się w sądzie, powalczyć, swoje wykrzyczeć i nawet nie dopuszcza myśli, że mogłaby się porozumieć ze swoim przeciwnikiem.

Chłodne analizy

Każdy spór jest inny - wymaga innego podejścia do sprawy, dlatego dzięki otwartości uczestników i niesformalizowanej procedurze mediacji można osiągnąć niestandardowe rozwiązanie, które jest uszyte na miarę konkretnych okoliczności. Ani sędzia, ani pełnomocnik nie poda na tacy takiego konsensusu, ponieważ nie zna potrzeb, oczekiwań i niepokojów tak dobrze jak same strony. Dlatego mediator ma wzbudzić inicjatywę i pełne uczestnictwo stron, natomiast nie może pozwolić sobie na narzucanie stronom rozwiązań.

Mediować mają strony

Oczywiście nie zawsze dojdzie do ugodowego załatwienia sporu - jednak uczestnicy mediacji mogą na chłodno przeanalizować ważne dla siebie kwestie. Dzięki spisanemu protokołowi z posiedzenia mediacyjnego, który następnie przekazywany jest do właściwego sądu, powstaje swoisty protokół rozbieżności. Sędzia ma ułatwione zadanie - widzi, jakie racje prezentuje dana strona, która nie chce dojść do porozumienia, to zaś ułatwia sędziemu wyrokowanie.

Kilka za i przeciw

Podsumowując, warto raz jeszcze podkreślić zalety postępowania mediacyjnego, dzięki którym procedura ta ma zachęcić uczestników obrotu gospodarczego do stosowania tej formy rozstrzygania sporów.

Po pierwsze - wszczęcie mediacji przerywa bieg przedawnienia. Przedsiębiorców z pewnością zainteresuje możliwość zaliczenia poniesionych w związku z mediacją wydatków do kosztów uzyskania przychodów oraz zwrot powodowi uiszczonego wpisu w wysokości 3/4 w przypadku zawarcia ugody przed mediatorem.

Za mediacją przemawia również fakt występowania niższych kosztów niż w przypadku postępowania sądowego, jak również ograniczona kontrola sądu nad procedurą mediacyjną i treścią zawartej ugody. Sąd może nie zatwierdzić ugody tylko w przypadku gdy skutek ugody godzi w podstawowe zasady porządku prawnego państwa.

Jednak pozostaje wiele barier, które tak szybko nie będą wyeliminowane, chociaż widać tendencje do zmian na lepsze. Największą barierą jest przekonanie polskiego społeczeństwa, że konflikt można rozwiązać wyłącznie przy udziale wymiaru sprawiedliwości. Sami przedsiębiorcy nie są chętni do mediacji, ponieważ twierdzą, że są w stanie więcej wywalczyć w sądzie.

Dlatego też pozostaje przekonywać społeczeństwo do częstszej praktyki w zakresie mediacji. Potrzebna jest zmiana świadomości społecznej, wewnętrznego przełamania i podjęcia wspólnej rozmowy z drugą stroną. Jest to proces długofalowy i żmudny, ale wszystko przed nami. Jesteśmy na dobrej drodze.