Prawne i podatkowe warunki ramowe na Białorusi w 2008 r. – Biuletyn e-rachunkowość

Wprowadzenie

Korzystne położenie geograficzne między Rosją i Unią Europejską, niskie koszty płac oraz ceny, jak również stosunkowo dobrze rozwinięta infrastruktura sprawiają, że Białoruś licząca ok. 10 mln mieszkańców staje się atrakcyjna dla przedsiębiorstw zagranicznych. Powierzchnia kraju wynosi 207.600 km2, co stanowi, iż Białoruś jest większa np. od  Austrii, Irlandii czy Grecji. W roku 1994 weszła w życie nowa konstytucja, którą nowelizowano w roku 1996 i 2004. Białoruś jest republiką prezydencką. Władzę ustawodawczą stanowi Parlament, który składa się z Izby Reprezentantów i  Rady Republiki.

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich wyniosła w roku 2007 ok. USD 900 mln, podczas gdy w roku 2004 było to USD 164 mln. Mimo iż sytuacja gospodarcza i administracyjna nie jest łatwa, aktualnie działa na Białorusi prawie 400 niemieckich przedsiębiorstw i  stale obserwuje się tendencję wzrostową. Wśród inwestorów zagranicznych Niemcy zajmują aktualnie trzecie miejsce. Walutą obowiązującą na Białorusi jest rubel białoruski (BYR). Na dzień 15.01.2008 r. kurs wymiany Białoruskiego Banku Narodowego do dolara wynosił 2.150,00 BYR, a do euro 3.199,41 BYR.

Inwestycje i  rzeczywistość

Inwestycje zagraniczne na Białorusi chroni kodeks inwestycyjny z roku 2001. Zgodnie z nim zagraniczne przedsiębiorstwa mają takie same prawa, jak białoruskie („zasada równego traktowania“). Wywłaszczenia mogą być dokonywane tylko w wyjątkowych warunkach, natomiast wypłata odszkodowań jest obligatoryjna – zresztą wywłaszczenia zagranicznych przedsiębiorstw praktycznie nie mają miejsca. Kodeks inwestycyjny umożliwia także bez przeszkód, transfer zysków za granicę. W praktyce faktycznie tak jest, ale zastosowanie ma zawsze obowiązujące prawo dewizowe, które oznacza częściowe ograniczenia techniczne. Kwestię opodatkowania dywidend wypłacanych przez białoruskie przedsiębiorstwa na rzecz niemieckich wspólników reguluje Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania między Republiką Federalną Niemiec a  Republiką Białorusi z dnia 30 września 2005, która weszła w życie od dnia 31  grudnia 2006. Z Niemcami podpisana jest umowa o wspieraniu inwestycji, która w  sposób szczególny chroni niemieckie przedsiębiorstwa. Zagraniczne przedsiębiorstwa – tak jak krajowe – mają prawo tworzyć swoje oddziały w  Specjalnych Strefach Ekonomicznych (SSE) lub parkach technologicznych. Rezydenci SSE korzystają nawet z pewnych ulg podatkowych. Nabywanie ziemi przez cudzoziemców jest jednak na Białorusi w dalszym ciągu niemożliwe.

Państwo białoruskie sprawuje silną kontrolę nad działalnością  przedsiębiorstw i  poprzez państwowe zakłady samo uczestniczy w życiu gospodarczym. W  szczególności w zakresie podatków organy mają daleko idące prawa, podczas gdy prawa podatników są słabo rozwinięte. Możliwości ochrony prawnej nie odpowiadają takim możliwościom, jakie istnieją w nowoczesnym państwie prawa. Jest to nieprzyjemne, zwłaszcza gdy decyzje organów są częściowo błędne albo zapadają samowolnie, a organy administracji są bardzo silne. Z drugiej strony państwo białoruskie jest często interesującym zleceniodawcą dla zagranicznych przedsiębiorstw. W przypadku zamówień publicznych należy przestrzegać prawa białoruskiego, które przewiduje m.in. pewne specjalne uregulowania dotyczące zabezpieczenia należności.

Obowiązek zgłoszenia podatkowego

Zgodnie z prawem białoruskim zagraniczne osoby prawne muszą się zarejestrować w urzędzie skarbowym, jeżeli prowadzą działalność na terenie Białorusi. Obowiązek zgłoszenia dotyczy przedsiębiorstw zagranicznych, które działają na terenie Białorusi przez okres dłuższy niż 30  dni jednorazowo lub łącznie w ciągu roku kalendarzowego wykonują działalność komercyjną poprzez działy (np. prace montażowe) lub gdy działają za  pośrednictwem upoważnionych przedstawicieli. Obowiązek rejestracji dotyczy także zagranicznych przedsiębiorstw, które posiadają konto w jednym z banków białoruskich lub posiadają majątek ruchomy wzgl. nieruchomy, które powoduje powstaje obowiązku podatkowego. Zagraniczne przedsiębiorstwa mogą wykonywać działalność na Białorusi za pośrednictwem przedstawicielstw, filii lub osób prawnych. Działalność przedstawicielstw na ogół nie ma charakteru komercyjnego i  sprowadza się do działalności pomocniczej na rzecz centrali. Mogą być opodatkowane, jeżeli ich działalność wykroczy poza te ramy. Filie praktycznie nie istnieją.

Przedstawicielstwa

Same przedstawicielstwa nie są osobami prawnymi, ale „samodzielnymi działami“ zagranicznych osób prawnych, znajdującymi się na Białorusi. Zgodnie z białoruskim kodeksem cywilnym przedstawicielstwa mogą przede wszystkim reprezentować interesy przedsiębiorstw zagranicznych oraz wykonywać inną działalność, która nie jest zabroniona. Przedstawicielstwom nie potrzebny jest statut – posiadają jednak regulamin, który stanowi rodzaj statutu.

Zgodnie z białoruską ustawą o podatkach od  dochodów i zysków uzasadnione jest utworzenie na Białorusi zakładu zagranicznego przedsiębiorstwa, jeżeli przedsiębiorstwo poprzez dział na  Białorusi wykonuje działalność gospodarczą lub handlową przez okres 30 dni jednorazowo lub łącznie w ciągu roku kalendarzowego lub gdy „upoważniony agent“ (osoba prawna lub fizyczna) w oparciu o umowne zobowiązania działa na rzecz zagranicznego przedsiębiorstwa. Przedstawicielstwa podlegają zatem opodatkowaniu, jeżeli wykonują działalność handlową – czego z reguły należy unikać. Przedstawicielstwo prowadzi działalność w imieniu centrali. Pracuje zgodnie z regułami określonymi przez centralę i jest prowadzone przez „kierownika przedstawicielstwa“, który powinien być upoważniony do dokonywania czynności prawnych. Organem właściwym do rejestracji przedstawicielstw jest białoruskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Ponadto dla przedstawicielstwa przewidziane jest zgłoszenie w białoruskim urzędzie skarbowym. Przedstawicielstwo ma obowiązek prowadzenia księgowości zgodnie z lokalnym prawem i odprowadzania podatków.
Przy zgłaszaniu przedstawicielstwa należy uiścić opłatę akredytacyjną. Zgłoszenie powinno nastąpić w określonym terminie; od 1 grudnia 2007 osoby prawne mogą swobodnie określać ten termin. Wcześniej obowiązywał termin maksymalnie trzech lat z możliwością przedłużenia. Wysokość opłaty akredytacyjnej stanowi równowartość EUR 725 rocznie. Dopuszcza się możliwość ponownego przedłużenia akredytacji. Przy zgłaszaniu przedstawicielstwa bezwzględnie konieczne jest posiadanie oficjalnego adresu.

Formy prawne

Trzema najczęściej występującymi formami prawnymi są spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne i tzw. „przedsiębiorstwa unitarne“. Zagraniczni inwestorzy mogą prowadzić działalność poprzez różne formy organizacyjne; w prawie spółek obowiązują jednak specjalne uregulowania dotyczące „przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym“ – to, zgodnie z prawem białoruskim, spółki, w których kapitał zagraniczny wynosi co najmniej USD 20.000.
W przypadku przedsiębiorstw z kapitałem zagranicznym rozróżnia się „wspólne przedsiębiorstwa“ (joint ventures) oraz  „przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego“. Białoruskie spółki obowiązuje bezwzględnie białoruskie prawo.
Przepisom tego prawa powinny odpowiadać statuty i umowy założycielskie oraz umowy spółek joint venture. Proces założycielski powinien odbywać się w zgodzie z przepisami lokalnego prawa dotyczącego rejestracji. Ważne przy tym jest, że urzędy mają prawo do pewnego rodzaju kontroli składanych dokumentów. W praktyce niestety rodzi to problemy. Założenie spółki z reguły trwa ok. półtora miesiąca do dwóch.

Spółka akcyjna

Białoruskie spółki akcyjne mogą działać jako „spółki akcyjne otwarte“ (Otkrytoe Akzionernoe Obschestwo, „OAO“) lub jako „spółki akcyjne zamknięte“ (Zakrytoe Akzionernoe Obschestwo „ZAO“). Spółkami akcyjnymi otwartymi są takie spółki, w których akcje mogą być emitowane lub zbywane na rzecz podmiotów trzecich bez zgody pozostałych  akcjonariuszy. W spółkach akcyjnych zamkniętych możliwość obrotu akcjami jest ograniczona, a emisja i zbycie akcji wymagają zgody akcjonariuszy. Liczba akcji uprzywilejowanych jest ograniczona w  przypadku obu form do maksymalnie 25% kapitału zakładowego.

Spółka akcyjna otwarta

Spółka OAO jest nieograniczona pod względem liczby akcjonariuszy. Obrót akcjami spółki OAO może odbywać się swobodnie – w  przedsiębiorstwach z udziałem Skarbu Państwa istnieją ograniczenia. Minimalny kapitał akcyjny spółki OAO od 1 stycznia 2008 r. stanowi równowartość EUR 6.250 (poprzednio EUR 12.500).

Spółka akcyjna zamknięta

Jest to najczęściej występująca forma spółki akcyjnej. W odróżnieniu od OAO akcjonariusze spółki ZAO mają prawo pierwokupu w  przypadku gdy inni akcjonariusze chcą zbyć swoje akcje osobom trzecim. W  przeciwieństwie do OAO spółka ZAO nie jest zobowiązana do publikowana bilansu. W przypadku spółki ZAO akcje nie mogą być emitowane swobodnie na rzecz nieograniczonej liczby osób. Akcjonariusze odpowiadają za zobowiązania przedsiębiorstwa tylko do wysokości swoich wkładów. Minimalny kapitał zakładowy spółki ZAO od 1 stycznia 2008 r. stanowi równowartość EUR 1.500 (poprzednio EUR 3.000). Liczba akcjonariuszy nie może przekroczyć pięćdziesięciu. W innym przypadku spółka musi w terminie jednego roku przekształcić się w spółkę OAO. Raz w roku odbywa się zwyczajne zgromadzenie akcjonariuszy. Na zgromadzeniu wybierane są organy spółki. Organem wykonawczym jest dyrektor generalny. Poza tym spółka posiada organ o charakterze rady nadzorczej i ewentualnie zarząd.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

„Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością“ (Obschestwo s Ogranichenoj Otwetstwennostju, „OOO“) jest określana jako przedsiębiorstwo, zakładane przez dwie lub więcej osób, którego kapitał dzieli się na udziały, a ich wartość ustalana jest w dokumentach założycielskich. Prawo białoruskie nie dopuszcza zatem istnienia jednoosobowej spółki z o.o. Nazwa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powinna zawierać słowa „z ograniczoną odpowiedzialnością“. OOO może posiadać maksymalnie 50 wspólników. W razie przekroczenia tej liczby również ta spółka musi w terminie jednego roku przekształcić się w spółkę OAO.
Spółka OOO jest obok przedsiębiorstwa unitarnego najbardziej elastycznym typem przedsiębiorstwa, którego założenie wiąże się z najmniejszą liczbą formalności. Kapitał jest podzielony na udziały, które z punktu widzenia prawa nie są akcjami, a zatem nie podlegają regulacjom białoruskiego prawa dotyczącego papierów wartościowych. Wadą jest fakt, że każdy wspólnik ma prawo wystąpić ze spółki w każdym czasie i żądać od innych wspólników przejęcia jego udziałów. Odpowiedzialność wspólników jest ograniczona do wysokości ich udziałów – warunkiem jest jednak dokonanie w  całości wpłaty na udziały. Najwyższym organem spółki OOO jest walne zgromadzenie. Zgromadzenie wybiera organy, z reguły zarząd i dyrektora generalnego. Minimalny kapitał zakładowy spółki OOO od 1 stycznia 2008 r. stanowi równowartość EUR 800 (poprzednio EUR 1.600).

Przedsiębiorstwo unitarne

„Przedsiębiorstwo unitarne“ jest organizacją o charakterze komercyjnym, które nie posiada praw własności do środków trwałych, które zostały przekazane na jego rzecz przez właścicieli. Krótko mówiąc: nie przedsiębiorstwo jest właścicielem, ale założyciel danego przedsiębiorstwa. Właściciel jest jednocześnie założycielem przedsiębiorstwa. Środki trwałe nie mogą być podzielone na udziały. Przedsiębiorstwo unitarne może mieć tylko jednego założyciela.

Wymogi dotyczące zakładania przedsiębiorstw z  inwestycjami zagranicznymi

Aby spółka mogła być zakwalifikowana jako „spółka z zagranicznym inwestycjami“, zgodnie z białoruskim kodeksem inwestycyjnym od zagranicznego inwestora wymagany jest wkład minimalny stanowiący równowartość USD 20.000. Dotyczy to także zakładania spółek joint ventures z partnerami białoruskimi, o ile działalność spółki joint venture ma  mieścić się w zakresie objętym działaniem przepisów kodeksu inwestycyjnego. W  miejsce wkładów gotówkowych dopuszcza się, w tym przypadku, także wkłady rzeczowe. Proces rejestracji białoruskich przedsiębiorstw obejmuje następujące etapy:

• państwowa rejestracja spółki,
• zatwierdzenie pieczęci firmowej,
• rejestracja w urzędzie skarbowym,
• rejestracja w państwowym zakładzie ubezpieczeń,
• rejestracja w urzędzie statystycznym,
• założenie kont bankowych.
  

Procedura rejestracyjna ma bardzo zbiurokratyzowany i formalistyczny charakter. Rejestracja trwa z reguły jeden do dwóch miesięcy. W przypadku zakładania spółek akcyjnych dodatkowo należy zarejestrować papiery wartościowe, skutkiem czego proces rejestracyjny wydłuża się o kolejne kilka tygodni.
Dokumentami założycielskimi przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego, które zakładane jest w formie spółki z o.o. (OOO) lub S.A. (ZAO) jest umowa założycielska i statut. W przypadku przedsiębiorstwa unitarnego z udziałem kapitału zagranicznego wymagany jest jedynie statut. Zgodnie z umową założycielską założyciele zwykle zobowiązują się do założenia osoby prawnej, określają wspólną działalność, wniesienie wkładów i pozostałe ważne punkty. Często wprowadzana jest także regulacja dotycząca podziału zysków i pokrycia strat oraz wystąpienia wspólnika ze  spółki. Statut wskazuje m.in. formę prawną spółki, cel jej działania, nazwę firmy i siedzibę, liczbę i dane wspólników, wysokość kapitału zakładowego oraz organy spółki. Dokumenty założycielskie przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego wymagają notarialnego poświadczenia. Kompletny wykaz dokumentów, które są wymagane w celu rejestracji przedsiębiorstwa, zawarty jest w kodeksie inwestycyjnym. Wszelkie dokumenty powinny być uwierzytelnione w Niemczech i  opatrzone Apostille. Poza tym niezbędne jest tłumaczenie dokumentów na język rosyjski lub białoruski. Tłumaczenie wymaga uwierzytelnienia przez białoruskiego notariusza.

Warunki podatkowe

Białoruski system podatkowy jest w dalszym ciągu trudny i często rodzi problemy, z jakimi przedsiębiorstwa borykają się przede wszystkim w praktyce. Podstawę systemu podatkowego stanowi pierwsza część kodeksu podatkowego, który wszedł w życie 1 stycznia 2004. Nowy kodeks podatkowy nie ma charakteru reformującego i stanowi bardziej redakcyjne podsumowanie dotychczas istniejących ustaw podatkowych. Kodeks podatkowy reguluje podstawy systemu podatkowego, różne rodzaje podatków, prawa i  obowiązki podatników oraz ogólne definicje i procedury. Druga część kodeksu podatkowego już od dłuższego czasu jest w trakcie opracowywania – kiedy można liczyć na  wejście jej w życie, trudno przewidzieć.

Na Białorusi mamy do czynienia z podatkami państwowymi i lokalnymi. W kodeksie podatkowym zawarte są różne specjalne procedury podatkowe. Należą do nich m.in. „uproszczony system opodatkowania“, opodatkowanie w SSE,  opodatkowanie gier losowych i loterii, jednolity podatek dla przedsiębiorstw rolniczych oraz jednolity podatek dla przedsiębiorców prowadzących działalność jednoosobowo i  osób prywatnych. Zgodnie z kodeksem podatkowym do podatników i płatników zaliczają się m.in. przedsiębiorstwa i organizacje oraz osoby fizyczne. W  dalszej części – w dużym skrócie – zostaną przedstawione najważniejsze podatki.

Podatek od zysku

Jednym z najważniejszych rodzajów podatku jest podatek od zysku przedsiębiorstw. Stawka podatku wynosi 24%. Okresem podatkowym jest rok kalendarzowy. Podatek od zysku jest odprowadzany miesięcznie. Deklaracje podatkowe składane są w urzędzie skarbowym do 20 dnia następnego miesiąca.

Podstawę opodatkowania stanowi suma zysków ze  sprzedaży produktów, towarów, usług i innych wartości (łącznie ze środkami podstawowymi, towarami, wartościami niematerialnymi i papierami wartościowymi), z odsetek i przychodów z tzw. „operacji nie związanych ze sprzedażą“ pomniejszona o wydatki poniesione na te operacje. Zysk lub stratę ze sprzedaży produktów, towarów, usług i innych wartości i z odsetek stanowi różnica między sumą przychodów ze sprzedaży a wydatkami poniesionymi w związku z tą sprzedażą. Tzw. „przychody z operacji nie związanych ze sprzedażą“ rozliczane są z  wydatkami poniesionymi na operacje nie związane ze sprzedażą i doliczane do  sumy zysku. Przychody z operacji nie związanych ze sprzedażą obejmują m.in. udziały w innych przedsiębiorstwach, łącznie z dywidendami, przychodami ze  sprzedaży udziałów i przychodami z zysku wynikającego z likwidacji spółek udziałowych, dodatnie różnice kursowe, przychody z lat ubiegłych, które zarachowane są bieżącym roku obrotowym, otrzymane kary umowne, kary pieniężne i  odsetki z tytułu naruszenia obowiązków wynikających z umów, a także odszkodowania z tytułu strat, uznane przez dłużnika lub podlegające zapłacie przez niego na podstawie postanowień sądu, przychody z tytułu przyznania prawa korzystania z własności intelektualnej itp. Podstawa opodatkowania może zostać pomniejszona o wysokość kwoty, jaka zostanie zainwestowana w rozbudowę produkcji i  budownictwo, łącznie ze spłatą kredytów bankowych, jakie zostały w tym celu zaciągnięte, pod warunkiem, że całkowicie wyczerpane zostały kwoty wolne do  odliczenia i że zostanie przeznaczona w tej wysokości na darowizny na rzecz przedsiębiorstw państwowych, instytucji i innych organizacji, działających w  zakresie ochrony zdrowia, oświaty, spraw socjalnych, kultury i sportu (maksymalnie do 5% zysku podatkowego).

Rodzaje podatku VAT

Dotychczas istniały na Białorusi trzy rodzaje państwowego podatku od sprzedaży towarów i prac lub usług:

• właściwy podatek od wartości dodanej;
• „opłata na rzecz krajowego funduszu wspierania producentów rolnych“ i
• „podatek drogowy“. Ustawa nr 302-З w  sprawie zmian o uzupełnień niektórych ustaw dotyczących opodatkowania z dnia 26  grudnia 2007 zlikwidowała z dniem 1 stycznia 2008 podatek drogowy.

Podatek od wartości dodanej

Podatek od wartości dodanej jest na Białorusi najczęściej pobierany od świadczonych prac i usług oraz przy przywozie towarów na obszar celny Białorusi. Stawka podatku wynosi 18%. Zapowiedziana w ubiegłym roku możliwość podwyżki do 20% nie została do tej pory zrealizowana. Stawka podatku od eksportu towarów, załadunku i innych porównywalnych
usług w związku ze sprzedażą towarów eksportowych wynosi 0%. Produkty rolne i zwierzęce opodatkowane są stawką 10%. Podobnie import i dostawy określonych artykułów żywnościowych i towarów dla dzieci.

Podatkiem od wartości dodanej nie są objęte m.in. leczenie szpitalne, sprzedaż określonych środków leczniczych i sprzętu medycznego, usługi w zakresie mieszkalnictwa i usługi komunalne na rzecz osób prywatnych, usługi bankowe i inne usługi finansowe oraz ubezpieczeniowe, transakcje związane z papierami wartościowymi i pochodnymi instrumentami finansowymi, odsetki od pożyczek, gry losowe itp. Podatnicy muszą prowadzić odrębne konta w księgach dla świadczeń podlegających i nie podlegających temu podatkowi. Nieprzestrzeganie tych przepisów może doprowadzić do tego, że nie będzie można odliczać podatku od wartości dodanej. Okresem podatkowym dla tego podatku jest miesiąc kalendarzowy.

Podatek akcyzowy

Podatek akcyzowy pobierany jest od importu i  produkcji określonych towarów. Do głównych objętych tym podatkiem grup należą: alkohol, wyroby spirytusowe, piwo, tytoń, oleje silnikowe i/lub benzyna, samochody oraz minibusy. Dla wymienionych wyrobów obowiązują ustalone stawki podatku. Eksport białoruskich towarów podlegających akcyzie jest zwolniony z podatku akcyzowego. Podatek akcyzowy jest obliczany miesięcznie na podstawie sprzedaży wyrobów podlegających akcyzie, wyprodukowanych i/lub zaimportowanych wyrobów i  używanych do własnych celów (n.p. do testów lub prób). Dekretem Prezydenta nr  636 z dnia 13.12.2007 na rok 2008 ustalone zostały nowe stawki podatku akcyzowego.

Komunalny podatek od majątku

Rzeczowe środki trwałe osób prawnych oraz środki trwałe w budowie podlegają na Białorusi podatkowi od majątku (podatek od  nieruchomości). Stawka podstawowa wynosi 1% w skali roku. W przypadku spółek, które posiadają środki trwałe w budowie, w których zostaną przekroczone terminy przewidziane w dokumentach projektowych, a które równolegle budują nowe obiekty, podlegają opodatkowaniu według stawki 2 %. Ustawa nr 1337-XII o  podatku od nieruchomości (podatek od majątku) z dnia 23 grudnia 1991 r. określa szereg wartości majątkowych, które są zwolnione z podatku. Zalicza się do nich m.in. obiekty państwowe, społeczne, kulturalne i mieszkaniowe, urządzenia ochrony środowiska i poprawy ekologii, finansowane przez państwo szkoły, publiczne drogi krajowe wraz ze związaną z nimi infrastrukturą (mosty, przejazdy, parkingi) itp.

Podatek za korzystanie z zasobów naturalnych

Ustawą nr 1335-XII z dnia 23 grudnia 1991 r. został wprowadzony podatek za korzystanie z zasobów naturalnych, tzw. podatek ekologiczny. Celem podatku ekologicznego jest zminimalizowanie zanieczyszczenia środowiska naturalnego. Podatkiem ekologicznym objęte jest przetwarzanie i  transport oleju i ropy naftowej, spaliny przemysłowe oraz geologiczne prace rozpoznawcze, produkowane lub importowane opakowania plastikowe, szklane lub papierowe oraz odpady produkcyjne. Stawka podatku ekologicznego ustalana jest przez Prezydenta. W formie uchwał Rady Ministrów lub innych organów państwowych ustalane są określone limity negatywnego oddziaływania na środowisko naturalne.
I tak istnieją np. limity dotyczące emisji zanieczyszczeń do atmosfery, składowania odpadów lub limity eksploatacji bogactw naturalnych. W momencie przekroczenia limitu obowiązuje wyższa stawka podatku. Podatek ekologiczny jest jednym z najbardziej skomplikowanych podatków i zawiera wiele szczególnych cech, które w trakcie działalności mogą mieć duże znaczenie. I tak w przypadku opakowań w zasadzie opodatkowaniu podlegają ich wymiary. Jeżeli jednak w umowie, na podstawie której następuje import towarów do Białorusi, wymiary opakowania nie są podane, podatek ekologiczny naliczany jest na podstawie ceny towarów ustalonej w umowie (vide pkt. 4 Załącznika do  Dekretu Prezydenta nr 215 z dnia 07.05.2007). Wymiary opakowania, które podane są w dokumentach przewozowych i celnych, nie są uwzględniane przy wymiarze podatku. W przypadku wysokich cen na importowane towary, które podano w umowie, i małych rozmiarów opakowań, kwota podatku ekologicznego może być nieproporcjonalnie wysoka.

Podatek gruntowy

Podatek gruntowy na Białorusi jest podatkiem uiszczanym od własności, posiadania, użytkowania lub dzierżawienia nieruchomości gruntowych. Podatek gruntowy jest podatkiem komunalnym, który pobierają obwody i miasto Mińsk. Istnieje pięć kategorii gruntów, które podlegają opodatkowaniu podatkiem gruntowym:

• grunty rolne,
• grunty mieszkalne,
• grunty przemysłowe, transportowe, telekomunikacyjne, wojskowe i pozostałe,
• grunty leśne,
• grunty wodne.

Stawka podatku gruntowego określana jest według rodzaju gruntu i wartości katastralnej. Podstawą opodatkowania jest 1  ha. Z podatku gruntowego wyłączonych jest kilka grup płatników.

Zagraniczny podatek z tytułu „rajów podatkowych“ Pośrednie lub bezpośrednie płatności, dokonywane przez białoruskie przedsiębiorstwa lub osoby na rzecz przedsiębiorstw, które są zarejestrowane w rajach podatkowych, podlegają podatkowi zagranicznemu. Wykaz rajów podatkowych ustala Prezydent Białorusi. Obecnie na liście znajdują się 52 państwa lub terytoria. Należą do m.in. Liechtenstein, Republika Dominikany, Gibraltar, Księstwo Monako i Republika Kostaryki. Banki mogą realizować tego rodzaju płatności dopiero po  odprowadzeniu podatku. Podatek zagraniczny obejmuje wartość brutto zafakturowanych świadczeń. Stawka podatku wynosi 15%.

Podatek od sprzedaży w handlu detalicznym

Ustawy budżetowe na dany rok zwykle przewidują możliwość wprowadzenia tzw. podatku od sprzedaży w handlu detalicznym w  obwodach i w Mieście Mińsk. Podatek ten jest podatkiem, który obejmuje sprzedaż detaliczną towarów w obwodach i w Mieście Mińsk. Podstawę opodatkowania stanowi przychód ze sprzedaży (wraz podatkiem od wartości dodanej), jaki przedsiębiorca uzyskuje ze sprzedaży towarów w handlu detalicznym. Podstawowa stawka podatku wynosi 5%. Sprzedaż towarów importowanych (wyprodukowanych za granicą) opodatkowana jest według stawki w wysokości 15% (z wyjątkiem obuwia skórzanego, naturalnych futer i wyrobów futrzarskich, mięsa i drobiu, konserw mięsnych, kiełbasy, mleka i produktów mlecznych, które w Mińsku opodatkowane są w  wysokości 10%). Towary takie, jak odżywki dla niemowląt, odzież dziecięca, zabawki, gry planszowe, produkty przeznaczone do celów społecznie użytecznych, benzyna i  olej silnikowy są zwolnione z tego podatku.

Podatek od usług

Do podatków komunalnych należy także podatek od usług.
Następujące rodzaje usług podlegają opodatkowaniu tym podatkiem w obwodach:

• usługi hotelarskie, usługi świadczone przez pola campingowe i motele,
• usługi świadczone przez restauracje, bary i  kawiarnie,
• usługi radiotelefoniczne,
• konserwacja i naprawy samochodów na rzecz osób fizycznych,
• usługi świadczone przez kluby bilardowe, kręgielnie, kluby nocne, solaria, salony kosmetyczne i usługi w kilku innych dziedzinach.

Stawka podatkowa wynosi, w zależności od  usługi, maksymalnie do 10%. Podatek od sprzedaży w handlu detalicznym i podatek od usług istnieją na Białorusi oprócz podatku od wartości dodanej i podatku VAT, prowadzą do wielokrotnego opodatkowania konsumenta i razem mają wpływ na  wysokość cen.

Wpłaty do „Funduszu drogowego Republiki Białoruś“

Zgodnie z ustawą nr 1339-XII o funduszu drogowym z dnia 23 grudnia 1991 r. na Białorusi pobierane są podatki i opłaty w  formie podatku od środków transportu, opłat za przejazdy autostradami i mostami oraz opłat za samochody ciężarowe i ciężkie transporty po autostradach.

Wolne Strefy Ekonomiczne

Obecnie na Białorusi istnieje sześć Wolnych Stref Ekonomicznych (WSE), które powstały w celu stworzenia szczególnie korzystnych warunków do produkcji i rozwoju dla inwestorów krajowych i  zagranicznych. WSE oprócz przywilejów podatkowych oferują także korzyści w zakresie regulacji dewizowych i prawa celnego. Dekretem Prezydenta nr 42 z dnia 28  stycznia 2008 wprowadzono kolejne ulgi w WSE. I tak ustalono, że przywileje podatkowe w WSE nie mogą ulec zmianom na niekorzyść inwestorów przez okres siedmiu lat. Poza tym przewidziane są korzystniejsze czynsze dzierżawne – mogą wynosić maksymalnie 2% wartości katastralnej każdej nieruchomości gruntowej. Ponadto rezydenci WSE są zwolnieni z komunalnego podatku od nieruchomości, podatku od środków transportu, opłat do Funduszu innowacyjności przy Ministerstwie Budownictwa i Architektury, a także z obowiązku dokonywania wymiany na waluty obce. Dekret Prezydenta wszedł w życie 1 kwietnia 2008 r.

Parki technologiczne

Białoruskie osoby prawne i przedsiębiorcy prowadzący działalność jednoosobowo, wraz z tymi przedsiębiorstwami z udziałem kapitału zagranicznego, których działalność obejmuje analizy, projektowanie i  przetwarzanie danych, mogą wybrać na miejsce swojej siedziby park technologiczny (HT-Park). Rezydenci parków technologicznych są zwolnieni z  wszelkich podatków i opłat, łącznie z podatkiem od zysku, podatkiem od wartości dodanej i podatkiem od nieruchomości. Przychody wypłacone na rzecz osób zagranicznych, mające swoje źródło w parku technologicznym, podlegają opodatkowaniu u źródła w wysokości maksymalnie 5%.

Podatek przedsiębiorstw zagranicznych pobierany u źródła

Następujące rodzaje dochodów odprowadzanych na rzecz zagranicznych organizacji, a uzyskiwanych na Białorusi, podlegają opodatkowaniu u źródła:

• dywidendy – 15 %,
• tantiemy (łącznie z płatnościami za  wynajętą własność) – 15 %,
• licencje – 15%,
• odsetki (poza przychodami z tytułu uiszczenia zabezpieczeń, te opodatkowane są w wysokości 40 %) – 10 %,
• transport (opłaty związane z transportem międzynarodowym) – 6 %,
• inne przychody – 15%.

Cło importowe

Opłaty celne pobierane są w zależności od  rodzaju i pochodzenia towarów. Zwykle stanowią procent od wartości importowanego towaru („ad valorem“). Może jednak być zastosowana określona kwota w euro za kilogram lub kombinacja obu możliwości. Od 1 stycznia 2008 r. wprowadzono nowy system taryfowy. Dotychczas było siedem stawek ad walorem w  wysokości od 0% do 30%. Obecnie jest pięć: 5, 10, 15, 20 i 25%. Określone towary mogą być w dalszym ciągu wwożone bez cła.

Podatek VAT od importu

W przypadku importu towarów na Białoruś uiszcza się podatek VAT. Stawka podatku VAT zależy od rodzaju importowanego towaru. Stawka podstawowa wynosi 18%. Określone towary podlegają opodatkowaniu według obniżonej stawki podatkowej w wysokości 10%. Poza tym poszczególne towary mogą być dekretem Prezydenta zwolnione z podatku VAT od importu.