Wyniki polskich eksporterów w I połowie 2005 r. Rezerwy ukryte w eksporcie – Biuletyn e-rachunkowość

Eksport polskich wyrobów i usług w okresie pierwszego półrocza 2005 r. osiągnął wartość niemal 138 mld zł. W porównaniu z tym samym okresem rok wcześniej, eksport wzrósł jedynie o 4 proc. Powodem obniżenia się aktywności polskiego eksportu było wzmocnienie złotówki, a co za tym idzie obniżenie rentowności handlu zagranicznego. Należy zdawać sobie jednak sprawę, że polskie towary i usługi ze względu na atrakcyjny stosunek ceny do jakości, będą jeszcze długo poszukiwane na rozwiniętych rynkach Unii Europejskiej.

Analizując międzynarodową wymianę handlową Polski, należy przypomnieć o dwóch podstawowych faktach. Jeśli chodzi o transakcje handlowe w obrębie Unii Europejskiej, to eksport i import zostały zastąpione pojęciami: dostawa wewnątrzwspólnotowa oraz nabycie wewnątrzwspólnotowe. Jako eksport i import określa się jedynie wymianę handlową z państwami, które nie należą do Wspólnej Europy.

Jednak siłą przyzwyczajenia, obroty między krajami wciąż nazywa się importem i eksportem. Dlatego też, aby nie komplikować nazewnictwa, w niniejszym opracowaniu stosować będę właśnie te, historyczne już, nazwy.

Wciąż ujemnie

W pierwszej połowie 2005 r., polski eksport w cenach bieżących wyniósł 137,9 mld zł, natomiast import 154,1 mld zł. W porównaniu więc z pierwszą połową 2004 r., eksport w ujęciu złotówkowym wzrósł o 4,1 proc., a import obniżył się 5,3 proc. Ujemne saldo polskiej wymiany handlowej z zagranicą, ukształtowało się na poziomie 16,3 mld zł.

Ciekawych informacji może dostarczyć porównanie obrotów naszego handlu zagranicznego wyrażonego w dolarach USA oraz euro. W przypadku waluty USA, eksport w pierwszej połowie br. wyniósł 43,7 mld USD, a import 48,8 mld USD. W tym ujęciu eksport wzrósł więc o 27,7 proc., a import o 16,2 proc. Ujemne saldo ukształtowało się zatem na poziomie 5,2 mld USD.

Eksport wyrażony w walucie Unii Europejskiej, wyniósł 33,5 mld euro, import zaś 37,5 mld euro. Eksport zwiększył się więc o 20,2 proc., natomiast import o 9,3 proc. W tym przypadku ujemne saldo wyniosło niemal 4 mld euro.

W zależności od kierunku

Ujemne salda bilansu handlu zagranicznego, Polska odnotowała z krajami rozwijającymi się - minus 13,8 mld zł (minus 4,4 mld USD) oraz z krajami Europy Środkowo-Wschodniej - minus 3,5 mld zł (minus 1,1 mln USD). Z krajami rozwiniętymi osiągnęliśmy dodatnie saldo 1 mld zł (0,3 mld USD), w tym z krajami Unii Europejskiej plus 4,3 mld zł (1,4 mld USD). Udział krajów rozwiniętych w polskim eksporcie wynosił ogółem 84,8 proc., w tym UE 77,9 proc., natomiast w imporcie 75,1 proc., w tym UE 66,9 proc.

Udział naszego największego partnera handlowego - Niemiec, obniżył się o 2,7 pkt. proc. i wyniósł 28,6 proc., a w imporcie był wyższy o 0,5 pkt. proc. i stanowił 24,8 proc. W handlu z Niemcami osiągnęliśmy ponownie dodatnie saldo wymiany na poziomie 1,3 mld zł (0,3 mld euro).

Wśród głównych partnerów handlowych Polski, najwyższą dynamikę obrotów zanotowaliśmy w eksporcie do Rosji, Republiki Czeskiej i Wielkiej Brytanii. W przypadku importu, największy wzrost osiągnęliśmy w zakresie wymiany z Rosją i Chinami.

Obroty z pierwszą dziesiątką naszych partnerów handlowych stanowiły 68,5 proc. w eksporcie (71 proc. w pierwszej połowie 2004 r.) i 66,4 proc. w przypadku importu (66,9 rok wcześniej).

Specjalizacja

Wśród firm eksporterów możemy wyodrębnić dwie grupy przedsiębiorstw: eksporterów wyspecjalizowanych oraz niewyspecjalizowanych.

Eksporterzy wyspecjalizowani to podmioty, w których strukturze przychodów ze sprzedaży eksport wynosi powyżej 50 proc., a ich wyniki finansowe w największym stopniu są uzależnione od eksportu. Eksporterami niewyspecjalizowanymi są z kolei podmioty, w których przychodach eksport nie przekracza 50 proc., a ich działalność opiera się przede wszystkim na rynku krajowym.

W zestawieniu prezentujemy dwieście branż uszeregowanych według dynamiki przychodów osiągniętych z eksportu w pierwszej połowie 2005 r., w stosunku do tego samego okresu rok wcześniej. Jako wartości pomocnicze, zaprezentowaliśmy również udział eksportu w przychodach osiągniętych przez daną branżę oraz wartość samego eksportu.

Wśród 200 rodzajów działalności, które znalazły się w prezentowanym zestawieniu, 160 branż to eksporterzy niewyspecjalizowani, a jedynie 40 - wyspecjalizowani.

Ogólne przychody z eksportu w pierwszej połowie 2005 r., wyniosły 91 mld zł, z czego na eksporterów wyspecjalizowanych przypadało 46,9 mld zł, natomiast niewyspecjalizowanych - 44,6 mld zł.

Liderzy eksportu: udział w przychodach

Najwyższy udział w polskim eksporcie posiadają nadal branże, które możemy nazwać tradycyjnymi. Wśród liderów zestawienia, branż które ponad 80 proc. produkcji wysyłają poza granice naszego kraju, należy wymienić:

• PKD 1712 - produkcja przędzy wełnianej zgrzebnej (udział eksportu w przychodach 97 proc.),
• PKD 3511 - produkcja i naprawa statków (83 proc.),
• PKD 2624 - produkcja pozostałych technicznych wyrobów ceramicznych (81,3 proc.),
• PKD 1920 - produkcja wyrobów kaletniczych i rymarskich (81,2 proc.),
• PKD 3410 - produkcja pojazdów mechanicznych (81,1 proc.),
• PKD 3512 - produkcja oraz naprawa łodzi wycieczkowych i sportowych (80,1 proc.).

Liderzy eksportu: wartość eksportu

Pod względem wartości eksportu, w okresie pierwszej połowy 2005 r. również dominują branże tradycyjne. Eksport przekraczający 2 mld zł osiągnęły następujące rodzaje działalności:

• PKD 3410 - produkcja pojazdów mechanicznych (przychody z eksportu 15,3 mld zł),
• PKD 3430 - produkcja części i akcesoriów do pojazdów mechanicznych i ich silników (7,5 mld zł),
• PKD 3614 - produkcja pozostałych mebli (4,3 mld zł),
• PKD 3220 - produkcja odbiorników telewizyjnych i radiowych (2,7 mld zł),
• PKD 2710 - produkcja żeliwa i stali oraz stopów żelaza (2,6 mld zł),
• PKD 3511 - produkcja i naprawa statków (2,2 mld zł).

Liderzy eksportu: dynamika eksportu

Pod względem dynamiki wartości eksportu, brak jest generalnie wspólnego mianownika dla najlepszych rodzajów działalności w naszym zestawieniu. Dynamikę na poziomie przekraczającym 500 proc. uzyskały następujące branże:

• PKD 3662 - produkcja mioteł, szczotek i pędzli (dynamika 14 255,8 proc.),
• PKD 6323 - pozostała działalność wspomagająca transport lotniczy (1451,6 proc.),
• PKD 1592 - produkcja alkoholu etylowego (851,2 proc.),
• PKD 2213 - wydawanie czasopism i wydawnictw periodycznych (676,4 proc.),
• PKD 7412 - działalność rachunkowo-księgowa (520,4 proc.).

Dynamikę eksportu w branżach polskiej gospodarki (I poł. 2004 = 100) ilustruje tabela.

Efektywność i rentowność eksportu

Z roku na rok nie tylko wzrasta wartość polskiego eksportu, ale również jego efektywność. Parametrem, który odzwierciedla efektywność, jest wskaźnik wartości eksportu przypadającego na zatrudnionego. Najwyższymi wartościami tego parametru charakteryzują się przede wszystkim branże, których produkty czy usługi posiadają wysoką wartością dodaną. Należą do nich: produkcja pojazdów mechanicznych (eksport na zatrudnionego 594 tys. zł), produkcja odbiorników telewizyjnych (224 tys. zł) oraz wytwarzanie i przetwarzanie produktów rafinacji ropy naftowej (185 tys. zł).

Poza efektywnością eksportu, ważnym wskaźnikiem determinującym obecność danego rodzaju działalności na rynkach zagranicznych jest jej rentowność.

Różnice w poziomach rentowności dotyczą nie tylko poszczególnych branż, ale również dwóch grup przedsiębiorstw: eksporterów wyspecjalizowanych i niewyspecjalizowanych.

Średnia rentowność brutto eksporterów wyspecjalizowanych w pierwszej połowie br. wyniosła 5,6 proc., natomiast rentowność netto przekroczyła 4 proc. Nieco słabsze wyniki osiągnęli eksporterzy niewyspecjalizowani, w przypadku których rentowności kształtowały się na poziomie odpowiednio: 1,9 i 3,7 proc. Tę rozbieżność należy tłumaczyć wysoką opłacalnością eksportu, pomimo wzmocnienia złotówki przede wszystkim w stosunku do euro. Należy zdawać sobie sprawę, że nawet gwałtowne wzmocnienie polskiej waluty w stosunku do euro nie może zachwiać polskim eksportem. Powód jest prosty. Polskie towary czy usługi są - i w dłuższej perspektywie czasu będą konkurencyjne na rynkach Unii Europejskiej ze względu na ich znacznie niższe ceny przy identycznej jakości.

W pierwszej piątce najbardziej rentownych branż znalazły się:

• PKD 7411 - działalność prawnicza (rentowność brutto 32,6 proc., rentowność netto 32,6 proc.),
• PKD 7230 - przetwarzanie danych (21,3 proc., 17 proc.),
• PKD 6523 - pozostałe pośrednictwo finansowe (21,2 proc., 18,8 proc.),
• PKD 2310 - wytwarzanie i przetwarzanie produktów koksowania węgla (20,1 proc., 16,2 proc.),
• PKD 3162 - produkcja sprzętu elektrycznego, gdzie indziej niesklasyfikowana (17,3 proc., 13,8 proc.).