Sam zebrał dowody i zaszkodził własnej sprawie
Przedsiębiorca, który podejrzewa, że wspólnik po cichu przenosi klientów do własnej spółki, rzadko dzwoni najpierw do detektywa. Najpierw próbuje sam, bo wydaje mu się, że zna firmę lepiej niż ktokolwiek z zewnątrz. Zostawia włączony dyktafon w sali konferencyjnej przed spotkaniem, na którym go nie będzie. Wkłada lokalizator pod prywatne auto wspólnika, żeby sprawdzić, do kogo jeździ po godzinach. Prosi informatyka o wgranie programu, który zapisuje wszystko, co dzieje się na cudzym laptopie. Po dwóch tygodniach ma teczkę nagrań, tras i zrzutów ekranu oraz poczucie, że sprawa jest właściwie wygrana.
Każda z tych trzech czynności może wypełniać znamiona przestępstwa z artykułu 267 paragraf 3 Kodeksu karnego, który zabrania zakładania i posługiwania się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo oprogramowaniem w celu zdobycia informacji, do której nie ma się prawa. Grozi za to grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do dwóch lat, a karalne jest samo założenie sprzętu, nawet jeśli nic z niego nie wyszło. W sprawie cywilnej sąd nie ma obowiązku odrzucić takiego materiału i czasem go dopuszcza, ważąc, czy sposób jego zdobycia da się pogodzić z zasadami współżycia społecznego. Nie ma jednak obowiązku go przyjąć, a druga strona dostaje gotowy zarzut i możliwość złożenia zawiadomienia. Bilans bywa taki, że powód dostarcza przeciwnikowi argument mocniejszy od tego, który zdobył dla siebie.
Warto tu zapamiętać jedno rozróżnienie, bo w praktyce waży najwięcej. Samo nagranie rozmowy, w której samemu się uczestniczy, co do zasady nie stanowi przestępstwa z artykułu 267 paragraf 3 Kodeksu karnego. Inaczej wygląda nagrywanie cudzej rozmowy, przy której nas nie było. Podobna granica biegnie przez korespondencję. Sam fakt, że cudza skrzynka znajduje się na firmowym serwerze, nie daje automatycznie prawa do czytania znajdującej się w niej korespondencji.
Co mieści się w ustawie
Usługi detektywistyczne reguluje ustawa z 6 lipca 2001 roku. Artykuł 2 definiuje je jako uzyskiwanie, przetwarzanie i przekazywanie informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach, na podstawie umowy ze zleceniodawcą, w formach niezastrzeżonych dla organów państwowych. Dalej idzie wyliczenie spraw. Sprawy wynikające ze stosunków prawnych dotyczących osób fizycznych, czyli rozwody, ustalanie kontaktów z dziećmi, ukrywanie majątku przed podziałem. Sprawy gospodarcze: zdolność płatnicza kontrahenta, wiarygodność w obrocie, nieuczciwa konkurencja, ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa, czyli to, co agencje prowadzą pod nazwą wywiad gospodarczy. Sprawdzanie wiarygodności szkód zgłaszanych ubezpieczycielom. Poszukiwanie osób zaginionych i ukrywających się. Osoba wykonująca czynności detektywistyczne musi mieć licencję detektywa i ma obowiązek okazać ją osobie, której czynności dotyczą, gdy ta o to poprosi. Firma, która świadczy takie usługi, jest z kolei wpisana do rejestru działalności detektywistycznej prowadzonego przez MSWiA. Numer licencji sprawdza się więc jeszcze przed pierwszym spotkaniem, tak samo jak przy każdej innej działalności reglamentowanej.
Ustawa mówi też, czego detektywowi nie wolno, i tu zaczyna się rozczarowanie klientów wychowanych na serialach. Detektyw nie może stosować środków technicznych ani metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych zastrzeżonych dla uprawnionych organów. Nie ma bilingów. Nie ma historii rachunku bankowego. Nie ma podsłuchu telefonu ani wejścia w cudze urządzenie. Zostaje obserwacja prowadzona tam, gdzie każdy może stać i patrzeć, biały wywiad, ustalenia środowiskowe, praca na rejestrach jawnych, dokumentacja fotograficzna zdarzeń w przestrzeni publicznej. Brzmi to skromniej niż podsłuch, tylko że materiał zebrany legalnie nie daje drugiej stronie dodatkowego argumentu dotyczącego sposobu jego pozyskania.
Sprawozdanie, którego nie da się napisać samemu
Najbardziej niedoceniana część tej usługi nie jest ani zdjęciem, ani nagraniem, tylko dokumentem. Artykuł 13 ustawy nakłada na detektywa obowiązek sporządzenia końcowego pisemnego sprawozdania z wykonanych czynności. Powinno ono zawierać opis ustalonego stanu faktycznego, datę rozpoczęcia czynności, ich zakres i przebieg oraz datę zakończenia. Sprawozdanie detektyw przekazuje zatrudniającemu go przedsiębiorcy. Dochodzi do tego rzecz, której samodzielnie zebrana teczka nie daje: detektyw może zostać wezwany na rozprawę i zeznawać jako świadek, dzięki czemu sposób zebrania materiału można dodatkowo zweryfikować przed sądem.
Kiedy więc dzwonić, a kiedy odpuścić. Dzwonić wcześnie, zanim obserwowany zmieni nawyki i zanim ślady się zatrą, bo obserwacja zaczynana po awanturze albo po zwolnieniu podejrzewanego pracownika kosztuje więcej i daje mniej. Odpuścić wtedy, gdy oczekiwania dotyczą bilingów, salda konta albo treści cudzych wiadomości. Detektyw z licencją tego nie zrobi, a ten, kto obiecuje, że zrobi, pracuje poza ustawą i wystawia klienta na zarzut razem ze sobą. Warszawska agencja detektywistyczna TD24 podaje numer licencji wprost w stopce strony i tak powinno to wyglądać wszędzie.
Godzina rozmowy wstępnej kosztuje mniej niż późniejsze prostowanie materiału, którego sposób zdobycia może stać się osobnym problemem w sądzie.
